Posts made in februari, 2016

Circus macrourus

Steppekiekendief De steppekiekendief zoals ik hem (nog) niet gezien heb
© Wim van Zwieten

Vandaag (28 februari 2016) was ik ten derde male in twee dagen in De Onlanden, een enkele jaren gelden gecreëerd natuurgebiedje vlak onder mijn geliefde woonplaats. Ik was daar in de hoop er de Circus macrourus, oftewel de steppekiekendief te spotten. Deze roofvogel uit Oost-Europa (zijn habitat ligt in Oekraïne, Rusland en Roemenië) is slechts zelden waar te nemen in onze contreien.

De vogel is een week geleden gespot en degene die hem toen ontdekte was zo sportief om door te verwijzen naar een eerdere melding van iemand die de vogel hield voor een blauwe kiekendief.

Ik was gisteren laat in de morgen voor de eerste keer naar De Onlanden getogen om de steppekiekendief te zien, maar toen bleef het bij een vlugge blik in een ‘scoop’. Heel in de verte zag ik een vogel met lichte vleugels in de lucht boven een bomenrij naar links kantelen en vervolgens daarachter verdwijnen. Ik had hem gezien, ja, maar daar was dan ook alles mee gezegd.

Tegen zonsondergang keerde ik terug en, verdomd, opeens zweefde links van mij een vogel voorbij waarvan het silhouet erg veel leek op dat van de dwaalgast die meermalen op waarneming.nl was geplaatst. Maar – ik heb het vaker gezegd – tijdens mijn vogelexcursies ‘reken ik mezelf nooit rijk’, oftewel: als ik geen 100% zekerheid heb, tel ik de waarneming niet mee.

Driemaal is scheepsrecht luidt ons mooie oerhollandse spreekwoord, maar dat ging vandaag niet op. Ik kreeg de Circus macrourus niet te zien. Wel kreeg ik van medevogelaars te horen dat ‘hij een kwartier geleden een bosje was ingedoken en daar sindsdien niet meer van omhoog was gekomen’. ‘Hij is vroeg ingevallen’, aldus een ornitholoog die daar post had gevat. ‘Ingevallen’…, die vakterm kende ik nog niet.

Soms moet je je verlies gewoon maar nemen. Hoewel, ‘verlies’; dit is ook mooi (klik op de foto voor een VERGROTING):
Zonsondergang Onlanden

Morgen ga ik het opnieuw proberen.

facebooktwitterby feather
Reageer >>>

Hij wijst ons de weg naar gelukzaligheid

Spinoza Ethica

Het was jullie wellicht ontgaan, maar vandaag (21 februari 2016) is de dag dat Baruch Spinoza 339 jaar geleden de laatste adem uitblies. Spinoza wordt wel beschouwd als een van de grootste filosofen aller tijden. Bertrand Russell – zelf ook geen kleintje op het terrein van de wijsbegeerte – noemt hem van alle denkers zelfs ‘de nobelste en beminnelijkste’.

Dat het juist vandaag de sterfdag van Spinoza is (het was mijzelf eerlijk gezegd ook ontgaan) komt mij goed uit, want ik wilde het nou net over hem hebben op deze totaal verregende, saaie, grijze zondag. Ik ben op deze dag namelijk aangekomen bij deel vijf van de Ethica, dat is getiteld ‘Over de macht van het verstand of de menselijke vrijheid’.

Ongeveer dertig jaar geleden ondernam ik mijn eerste poging om ‘de kraamkamer van de Radicale Verlichting‘ te onderzoeken. Ik was destijds jong en onrustig en ik liep al snel vast in het uiterst gecomprimeerde, abstracte proza van de Zedenleer.

Onlangs ben ik manmoedig begonnen aan een tweede poging, ditmaal met de ijzeren wil om het werk tot het eind toe te lezen. ‘Veel herlezen’, hield Grote Broer mij voor, die zelf enige tijd geleden Spinoza’s hoofdwerk tot zich heeft genomen, overigens zonder de pretentie het tot in zijn diepste diepte te vademen.

Onderweg ben ik tijdens mijn tweede leespoging erg moeilijke passages tegengekomen en ik moet zeggen dat de moed me toen wel in de schoenen zonk en dat ik daarna wel even moest slikken om verder te gaan. Wat bijvoorbeeld te denken van een fragment als dit:

‘Immers de oorzaak waardoor de Geest het bestaan van het Lichaam bevestigt is niet het feit dat het Lichaam begon te bestaan, zodat hij om dezelfde reden ook niet ophoudt het bestaan van het Lichaam te bevestigen doordat het Lichaam ophoudt te bestaan. Maar het is een gevolg van een andere voorstelling, die het tegenwoordig bestaan van ons Lichaam en bijgevolg van de Geest, uitsluit en die dus in strijd is met de voorstelling die het wezen van de Geest uitmaakt.’

Oef. Ik geef ruiterlijk toe dat ik daar even de draad ben kwijtgeraakt. Later heb ik die wel weer opgepakt, maar een tweede lezing (en een derde, en een vierde…) zal mij hopelijk tot het Uiteindelijke Inzicht voeren. Want dát is wat Spinoza beoogt met zijn Ethica: hij wil niets minder dan zijn medemens de weg tonen naar gelukzaligheid. Het recept: consequent handelen volgens de Rede. Uiteraard lukt dit ons irrationele, aan wellust, hebzucht en kwaadsprekerij onderworpen stervelingetjes niet (of zeer zelden), maar met de Ethica heb je in ieder geval een road map for inner peace in handen.

Resumerend: de Ethica biedt fascinerend, taai en soms duister proza, maar Spinoza zei het zelf al aan het eind van zijn hoofdwerk: ‘Alles wat voortreffelijk is, is even moeilijk als zeldzaam.’

facebooktwitterby feather
Reageer >>>

Het gezinsleven volgens IKEA

ikeatekst

Gisteren (14 februari 2016, nota bene op Valentijnsdag) was het grijs weer, met de hele dag een ijzig koude regen en natte sneeuw. En toen had ik mijn vrouw in een onbewaakt ogenblik ook nog toegezegd dat ik naar de IKEA ging (blijkt maar weer: een mens moet op zijn woorden letten). Dan ligt een acute depressie op de loer, dat spreekt.
Eenmaal binnen in het Zweedse interieurparadijs (en hoe kom je daar weer uit?) stuitte ik op bovenstaande tekst. Ik liet dat proza even op me inwerken: omdat tieners haastig iets uit de koelkast graaien, moeten wij andere gezinsleden de ijskast maar in het centrum plaatsen, want dan zien we elkaar tenminste nog even. Daar rees voor mij zo’n immens treurig gezinsleven uit op dat die acute depressie inderdaad doorzette. Bedankt, IKEA!

UPDATE: Fokke en Sukke hebben deze dagen ook iets met IKEA!

facebooktwitterby feather
Reageer >>>

Ô Français, pourquoi êtes-vous si malheureux?

chatillonsurseine Je zou zeggen, in zo’n idyllische omgeving (Châtillon-sur-Seine) kún je haast niet ongelukkig zijn (klik op de foto voor een VERGROTING).

Wat lees ik vandaag (11 februari 2016) tot mijn verbazing in de Volkskrant? De Fransen – toch de bewoners van het mooiste land op aarde – zijn helemaal niet zo gelukkig als je op basis van hun leefomgeving zou denken!

In een geluksscoregrafiek van het World Database of Happiness (aangestuurd door onze eigen ‘geluksprofessor‘ Ruut Veenhoven) bungelt l’ Hexagone ergens triestig in de staartgroep, boven niet al te gezellige landen als Irak en Afghanistan (waarvan je je wel kunt voorstellen dat de bewoners graag wat meer levensgeluk zouden willen).

Volgens de Fransman Gaël Brulé, die vandaag promoveert bij Ruut Veenhoven, hangt het Franse miezemuizen samen met de hiërarchische samenleving in la douce France. Dat piramidedenken begint al in het onderwijs, waar leerlingen niet geleerd wordt zelfstandig te denken, maar de autoriteit van de leraar moeten accepteren.

Die mentaliteit van ‘kop houwen, ik ben hier de baas’ zou de Fransman later weer tegenkomen op de werkvloer. Voor de oorsprong naar die autoritaire mentaliteit in onderwijs en de werkomgeving verwijst Brulé naar het verleden: ‘Eeuwenoude culturele patronen spelen een rol. Van oudsher was het feodale, agrarische en katholieke Zuid-Europa hiërarchischer dan de protestantse handelssteden in het Noorden.’

‘Veel Fransen zeggen dat ze tamelijk weinig controle over hun leven hebben’, zegt Brulé. Wanneer de Volkskrant-interviewer dan tegenwerpt dat de Fransman niet minder keuzevrijheid heeft dan een Duitser, Engelsman of Belg, antwoordt de promovendus van Geography of Happiness:

‘Het verschil zit vooral in de psychologische vrijheid: heb je het lef en het zelfvertrouwen om je leven in eigen hand te nemen, om je eigen keuzes te maken, zelfs als je omgeving het er niet mee eens is?’

Als ik dat lees, denk ik: dat geldt toch voor élk individu? Hoeveel boeken zijn er in vroeger tijden – ook buiten Frankrijk – niet geschreven waarin de hoofdpersoon sociale druk het hoofd moest bieden en alle moeite van de wereld moet doen om zich te bevrijden van knellende maatschappelijke banden om zijn of haar eigen weg te kunnen gaan? Zou dat allemaal terug te voeren zijn op een hiërarchische samenleving? In Nederland – toch een veel ‘plattere’ samenleving – spelen dat soort problemen toch net zo?

Trouwens, als je vandaag een paar berichten samenvoegt, moet je wel tot de conclusie komen dat een boer in Bretagne zo’n beetje de ongelukkigste mens van Frankrijk c.q. Europa is.

En ik als dromerige jongeling nog wel denken, wanneer ik met mijn ouders naar de altijd zonnige Midi ging, dat de mensen die daar woonden wel gelukkig moesten zijn. Dat dat dus niet zo is, biedt me achteraf een beetje troost.

Het is wel passend om dit stuk met een citaat te eindigen van een Franse denker (Chamfort) die over geluk zei: ‘Le bonheur n’ est pas chose aisée: il est très difficile de le trouver et il est impossible de le trouver ailleurs.’ Oftewel: het geluk is geen gemakkelijke zaak: het is erg moeilijk om het in onszelf te vinden en het is onmogelijk het elders te vinden. Dat jullie het maar even weten.

facebooktwitterby feather
Reageer >>>

Kruisiging

Mijn buurjongen
ouder en sterker dan ik
ving een vlinder
stopte hem in
een glazen potje.

Hij pakte hamer en spijkers
en zonder verdere uitleg
spreidde hij de vlindervleugels
en nagelde het diertje
tegen een boom voor ons huis.

Daarna borg hij
het gereedschap weer op
en ging naar binnen
zonder om te kijken.

Ik moest blijven toekijken
hoe de vleugeltjes
zwakjes bewogen
om de stalen pennen.

Het was een dagpauwoog.
Mijn buurjongen
had de spijkers
minutieus
door de oogvlekken gehamerd.

© André Degen

facebooktwitterby feather
Reageer >>>

Recente reacties

Follow Us

facebooktwitterby feather